Τρίτη, 6 Σεπτεμβρίου 2011

Homo Callidus vs Homo Bardus... (1)

- Homo Sapiens (Sapiens) ζητώ ...

Καταρχάς και καταρχήν, προκειμένου να εξετάσουμε κατά πόσο το είδος μας είναι σοφό ή όχι, θα πρέπει να ορίσουμε τα επιμέρους εκείνα στοιχεία που συνιστούν αυτό που ονομάζουμε σοφία. Δυστυχώς, κάθε φορά που επιχειρούμε να δώσουμε ορισμούς, πετάγεται ο καθένας και λέει το μακρύ του και το κοντό του ∙ συνήθως, υπάρχει και κανας εξυπνάκιας που λέει κάτι ανάμεσα στο μακρύ και το κοντό κι όλοι λένε μπράβο-μπράβο, πολύ σωστό, οποία ωριμότης και τα σχετικά. Τέλος πάντων, επειδή οι ορισμοί καταλήγουν συνήθως χωρισμοί, θα φερθούμε ολίγον τι πονηρά εφαρμόζοντας τη μέθοδο του αποκλεισμού: ας δούμε λοιπόν τι δεν αποτελεί σοφία απ' τις συνήθεις πρακτικές και συμπεριφορές μας κι ίσως έτσι να φτάσουμε ευκολότερα σε κάποια ίχνη συνειδητοποίησης.

Εν συνεχεία, θα αραδιάσω πληθώρα παραδειγμάτων, ατάκτως ερρειμένων και κατά κύριο λόγο απ' τη "σύγχρονη" πραγματικότητα του τελευταίου αιώνα. Όχι γιατί παλαιότερα ο άνθρωπος δε χαρακτηριζόταν από την ίδια ακριβώς ηλιθιότητα, αλλά γιατί η σημερινή του πνευματική ένδεια - χάρη στο "θαύμα" της τεχνολογίας - υποδαυλίζει και υποδαυλίζεται από μία σκανδαλώδους ύψους αλαζονεία, μια έπαρση ίσως δίχως προηγούμενο. Γιατί η έπαρση ετούτη δεν περιορίζεται σε κάποια ολιγάριθμη άρχουσα τάξη, εξαιτίας μιας εξουσίας και μιας ισχύος που όντως έχει, παρά διαχέεται και στον τελευταίο κουράδα, φτωχομπινέ εξαιτίας μιας ψευδαίσθησης εξουσίας, της οποίας ποτέ δεν έγινε κύριος ή κάτοχος.

Πριν από περίπου μία χιλιετία, ο λατρευτός αυτοκράτωρ Βασίλειος Β΄ σε μια απ' τις συνηθισμένες του κρίσεις ελεημοσύνης, αποφάσισε για κάθε εκατό Βούλγαρους στρατιώτες ν' αφήσει χαριστικά ένα μονόφθαλμο να οδηγήσει τους υπόλοιπους. Στην πραγματικότητα, δεν επρόκειτο φυσικά για ελεημοσύνη ∙ σου λέει ο άνθρωπος "Άμα τους σκοτώσω όλους, θα βρωμίσει ο τόπος. Αν πάλι τους τυφλώσω όλους, αυτοί είναι ικανοί να σκουντουφλάνε για καμιά δεκαετία στην αυτοκρατορία μου γυρεύοντας την πόρτα. Άσε που θα ζητιανεύουν, με αποτέλεσμα την αύξηση της φοροδιαφυγής και την εξαγωγή συναλλάγματος". Στην εποχή μας, ο οδηγός είναι στην καλύτερη εκ γεννετής τυφλός, οι δε οδηγούμενοι - παντελώς ανάπηροι - έχοντας ανακαλύψει την απροσμέτρητη χαρά της μαλακίας, χάνουν φυσικά οποιαδήποτε ελπίδα να οδηγηθούν ποτέ πουθενά. 

Παράδειγμα 1α - 1945: Μια ομάδα από πανέξυπνες, άτριχες μαϊμούδες, συλλαμβάνει το σχέδιο μια μεγάλης μπανάνας, η οποία υπόσχεται να τους χαρίσει το μονοπώλιο του θαυμασμού στον πλανήτη των μαϊμούδων. Υπάρχει μονάχα ένα μικρό πρόβλημα. Η μπανάνα ετούτη έχει μια παρενέργεια λίγο χειρότερη από την απλή διάρροια: μπορεί μέσα σε μια στιγμή ν' αφανίσει μία ολόκληρη μαϊμουδόπολη. Κανένα πρόβλημα δηλαδή. Κατασκευάζουν όχι μία, αλλά δύο τέτοιες (α, όλα κι όλα, τσιγγουνιές στις μπανάνες θα κάνουμε;) και, χωρίς δεύτερη σκέψη, τις ξεφλουδίζουν και τις πετάνε και τις δύο. Στο κάτω-κάτω μια τεράστια μπανάνα που μπορεί να εξαφανίσει την πόλη σου δεν είναι και για να τη φυλάς πολύ καιρό. Αποτέλεσμα; Δυο μαϊμουδοπόλεις σωριάζονται σε ερείπια μέχρι να πεις "κιμονό"! Πέντε λεπτά μετά, δεκάδες χιλιάδες πλατύρρινοι κερκοπιθηκίδες βρίσκονται άψυχοι στο έδαφος σε διάφορους βαθμούς απανθράκωσης ο καθένας. Δύο μήνες μετά - καθώς είχε γεμίσει ο τόπος από πεταμένες μπανανόφλουδες και γλιστρούσε παντού του κερατά - αποβιώνουν μερικές χιλιάδες ακόμη. Συνολικός απολογισμός, πάνω από 200.000 "κακές" μαϊμούδες γίνονται λίπασμα για τις μπανανοφυτείες των "καλών".

Ηθικό δίδαγμα; Ευφυία είναι να μπορείς να συλλάβεις μια νέα ιδέα, γνώση να μπορείς να την υλοποιήσεις. Σοφία είναι κάτι άλλο. Είναι να μπορείς να αναρωτιέσαι: χρειάζεται τώρα να το φτιάξω τούτο το διαολόπραγμα ή μήπως τελικά να ξύσω κι άλλο τους όρχεις μου, έως ότου σκεφτώ κάτι καλύτερο; Μαϊμούδες - Σοφία: 1 - 0.

Οι 200.000 ιάπωνες της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, που σωριάστηκαν σε στάχτες μέσα σε δευτερόλεπτα, που έζησαν για λίγες βδομάδες ακόμη εγκλωβισμένοι σ' ένα σώμα κιμά ή που έχεζαν τα σωθικά τους μέχρι να πεθάνουν από ακατάσχετη αιμορραγία, φυσικά δεν ήταν μαϊμούδες. Ούτε τα βλοσυρά πρωτεύοντα, που πάτησαν το μικρό κόκκινο κουμπί που αναβόσβηνε προκλητικά, κάνοντας μπιπ-μπιπ, έναν ωκεανό μακρύτερα, ήταν μαϊμούδες. Τι ήταν λοιπόν, τι ήταν; Τι ήταν μπορεί να μην ξέρουμε, το σίγουρο πάντως είναι ότι κανείς από τους δυο τους δεν ήταν Homo Sapiens (Sapiens). Ήταν απλώς ο ένας Homo εξυπνότερος απ' τον άλλο.

Παράδειγμα 1β -Εκτός απ' το αυτονόητο πλήγμα, στιγματίζεται έκτοτε ολόκληρη η ιστορική και πολιτισμική πορεία της Ιαπωνίας. Το συμπέρασμα αυτό καθίσταται προκλητικά πρόδηλο, αν διατρέξει κανείς τον αντίκτυπο στον ιαπωνικό κινηματογράφο, τα μάνγκα και τα άνιμε (για τους ιάπωνες τα καρτούν είναι κάτι περισσότερο από... μίκυ μάους). Εξήντα-έξι χρόνια μετά, ο ίδιος αυτός λαός έχει γεμίσει μία από τις πλέον σεισμογενείς χώρες του πλανήτη με πυρηνικά εργοστάσια. Ακριβώς! Ο ίδιος λαός που είδε το μέλλον του να σωριάζεται στο βωμό της πυρηνικής ενέργειας, λίγες δεκαετίες μετά υποκλίνεται στον καταστροφέα του, στήνει ναούς και τον λατρεύει, απ' άκρη σ' άκρη στον έρημο τόπο. Σοφία; Σε καμία περίπτωση! Το πρώτο τσουνάμι της προκοπής (2011) γκρεμίζει κάθε ψευδαίσθηση, χτισμένη στις αμμουδιές του Χονσού: ο άνθρωπος είναι ανόητος πέρα από κάθε ελπίδα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση: ανόητος εις την δευτέρα, αμήν!

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου